Bieszczady

Polskie Bieszczady leżą na granicy Karpat Wschodnich i Zachodnich. Granicę między tymi jednostkami prowadzi się na ogół dolinami Sanu, Osławicy, Osławy i Laborca.
W naszym opracowaniu scharakteryzujemy jedynie świat roślin i zwierząt wysokich przedgórzy i gór w dorzeczu górnego Sanu i Osławy. Obszar ten, liczący blisko 1000 km2, jest szczególnie interesujący z przyrodniczego punktu widzenia. Od południa zamyka go granica Państwa, granicę wschodnią stanowi San, a północną — linia biegnąca od Sanu na zachód poprzez Tołstę na Rzepedź i Komańczę. Region ten jest przyrodniczo dość jednolity i z wyjątkiem granicy północnej z Pogórzem Dynowskim — dość wyraźnie odgraniczony. Administracyjnie całe Bieszczady rozciągają się na obszarze trzech powiatów: sanockiego, leskiego i ustrzyckiego.

Bieszczady
Bieszczady

Charakterystycznym rysem bieszczadzkiego krajobrazu są długie, równolegle niemal z północnego zachodu na południowy wschód biegnące pasma. Wysokość pasm wzrasta w miarę posuwania się z zachodu na wschód, osiągając kulminację w grupie Tarnicy (1346 m). Najważniejsze są: pasmo połoninowe i na południe od niego biegnące pasmo graniczne. Współczesna morfologia Bieszczadów uwarunkowana jest budową geologiczną i różną odpornością materiału skalnego na wietrzenie. Grzbiety zbudowane są najczęściej z piaskowców, podczas gdy w dolinach przeważają łatwiej wietrzejące łupki. W wyniku takiej budowy geologicznej wykształcił się w Bieszczadach specyficzny, tzw. kratowy układ sieci rzecznej i odpowiadający mu rusztowy układ grzbietów, ponieważ przypominają kratę względnie ruszt, gdy patrzeć na nie z góry. Rzeki w górnych swych biegach płyną dolinami równoległymi do grzbietów, natomiast w środkowych odcinkach zmieniają kierunek niemal na północny i przecinają, w formie licznych przełomów, poprzecznie prawie usytuowane pasma. Piękne, malownicze przełomy tworzy Solinka koło Buka, Górna Solinka w rejonie Moczarnego, Wetlina koło Kalnicy i Zawoja oraz San, płynący ponad 20 km wzdłuż długiego wału Otrytu, jak również Prowcza i Wołosaty. Na szczególną uwagę zasługuje przełomowa dolina Prowczy i Nasiczniańskiego Potoku, która oddziela Połoninę Wetlińską od Caryńskiej, oraz przełom Sanu przez Otryt. Naturalne przełomy rzeczne oraz sztuczne kamieniołomy (Dołżyca, Czarna) pozwalają stwierdzić, że Bieszczady zbudowane są ze skał osadowych, piaskowców i łupków ilastych i marglistych, które określa się ogólnym mianem fliszu karpackiego. Osady te tworzyły się od kredy do paleogenu (starszy trzeciorzęd), wypiętrzone natomiast zostały i sfałdowane z początkiem neogenu (młodszy trzeciorzęd). Nie wnikając w szczegóły zawiłej i skomplikowanej tektoniki całego regionu, ograniczymy się tylko do podania krótkiej charakterystyki petrograficznej ważniejszych skał.